Tereke Kayıtlarına Göre Amasya'da Erkek Giyim Unsurları

Anadolu'nun fethinden itibaren Türk kültürünün süreklilik arz ettiği Amasya, tarihsel süreçte stratejik ticaret ve lojistik yollarının kesişim noktasında yer alarak zengin bir maddi kültürün gelişimine ev sahipliği yapmıştır. Bu çalışma, 1828-1845 yılları arasında Amasya şehir merkezindeki erkek giyim kuşam kültürünü ve bu kültürün maddi temellerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temelini, birinci el kaynaklar niteliğindeki 453, 454, 455, 457 ve 458 numaralı Amasya Şer‘iyye Sicilleri'nde yer alan, 106'sı Müslüman ve 16'sı gayrimüslim tebaaya ait toplam 122 adet erkek tereke (muhallefat) kaydı oluşturmaktadır. Literatürde Amasya özelinde bu kapsamda bütüncül bir çalışmanın eksikliği, araştırmanın sosyal tarih alanındaki boşluğu doldurma potansiyelini ve özgünlüğünü ortaya koymaktadır. Vefat edenlerin kişisel mal varlıklarını listeleyen muhallefat defterleri; giyim eşyaları, aksesuarlar ve hammadde niteliğindeki kumaş türleri açısından sistematik bir tasnife tabi tutulmuştur. Çalışmada kıyafetlerin, iklimsel bir zorunluluğun ötesinde; toplumsal statü, dini aidiyet ve ekonomik refahı yansıtan sembolik bir dil olduğu varsayılmaktadır. Analizler; iç ve dış giyimden kıymetli kürklere ve ziynet eşyalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsarken; yerel dokumaların yanı sıra Avrupa ve Doğu menşeli ürünlerin varlığı, Amasya pazarının küre- sel ticaret ağlarıyla olan organik bağını belgelemektedir. Sonuç olarak bu makale, tereke kayıtlarının sunduğu veriler üzerinden XIX. yüzyıl Osmanlı taşrasındaki gündelik yaşam pratiklerine ve sosyal hiyerarşiye dair özgün bir perspektif sunmaktadır.

Amasya, where Turkish culture has exhibited uninterrupted continuity since the conquest of Anatolia, has hosted the development of a rich material culture by situated at the crossroads of strategic trade and logistical routes throughout history. This study aims to analyze the male sartorial culture and its material foundations in the city center of Amasya between the years 1828 and 1845. The primary sources of the research consist of a total of 122 male estate (tereke) records, 106 belonging to Muslim and 16 to non-Muslim subjects, found in the Amasya Sharia Court Records (Şer‘iyye Sicilleri) numbered 453, 454, 455, 457 and 458. The lack of a holistic study on this scope specifically regarding Amasya in the existing literature highlights the originality of this research and its potential to fill a significant gap in the field of social history. As a methodology, the muhallefat registers, which list the personal assets of the deceased, have been subjected to a systematic classification in terms of clothing items, accessories, and fabric types serving as raw materials. The study operates on the premise that clothing is a symbolic language reflecting social status, religious affiliation, and economic prosperity, transcending mere climatic necessity. While the analysis covers a wide spectrum ranging from undergarments and outerwear to precious furs and ornaments, the presence of products originating from Europe and the East alongside local textiles documents the organic link between the Amasya market and global trade networks. Consequently, this article offers an original perspective on daily life practices and social hierarchies in the 19th-century Ottoman provinces through the data provided by estate records.