Topkapı Sarayı Bâb-ı Hümâyûn Üzerindeki Vefkli Kitâbe

Topkapı Sarayı'nın Alay Meydanı olarak bilinen birinci avlusuna girişi sağlayan Bâb-ı Hümâyun aynı zamanda sarayın dış dünyaya açılan yüzü olarak sayısız minyatüre, desene, gravüre, suluboya ve yağlıboya tabloya konu olmuştur. Yüzyıllar boyunca ardındaki esrarlı iktidarın simgesi olmuş olan bu kapının, hat meraklıları arasında bir de kitâbeleri nedeniyle özel yeri vardır. Çünkü bu kitâbelerin güzelliği bir yana, yazılarının teknik açıdan ancak üç, üç buçuk asır sonra idrâk edilebilecek olan bazı özellikleri hâiz olması hem hayranlık, hem şaşkınlık uyandırmaktadır. Bu makalede vefk hakkında kavramsal bir zemin oluşturulduktan sonra Bâb-ı Hümâyûn üzerindeki kitâbelerden ve hattatlarından bahsedilecek, ardından da konumuz esasını teşkil eden bah- si geçen kapının yan cephesindeki dairevî bir istif içinde müsennâ (aynalı) yazı ve ortasında 9 × 9 boyutlarındaki vefkli kitâbenin analizi yapılacaktır.

Topkapı Palace's Bâb-ı Hümâyun (Imperial Gate), which provides access to the First Courtyard—also known as the Procession Square (Alay Meydanı)—has long served as the palace's façade opening onto the outside world and has consequently become the subject of countless miniatures, drawings, engravings, watercolors, and oil paintings. For centuries, this gate stood as a symbol of the mysterious authority concealed behind it. Among calligraphy enthusiasts, however, it occupies a special place also because of its inscriptions. Beyond their aesthetic beauty, these inscriptions evoke both admiration and astonishment, as they possess certain technical characteristics whose significance could only be fully comprehended some three to three and a half centuries later. This article first establishes a conceptual framework concerning vefk before discussing the inscriptions on the Bâb-ı Hümâyun and their calligraphers. Subsequently, it analyzes the main subject of the study: the inscription located on the lateral façade of the gate, composed in a circular arrangement featuring müsennâ (mirror-image) calligraphy and, at its center, a vefk-inscription arranged in a 9 × 9 configuration.